
| Karabasan Gerçekte Ne? Uyku Felci Sırasında Zihinde ve Bedende Neler Olur? |
| 19.11.2026 |
Karabasan, bilim dünyasında uyku felci olarak bilinen ve kişinin uykuya dalarken ya da uyanırken bilinci açık olduğu halde kısa bir süre hareket edememesiyle ortaya çıkan bir deneyimdir. Uyku felci sırasında zihin uyanmış olsa da beden, REM uykusuna özgü kas gevşemesinden henüz çıkmamıştır. Kişi çevresini görebilir ve duyabilir ancak kollarını, bacaklarını ya da başını hareket ettiremez. Deneyime çoğu zaman göğüste baskı hissi, odada birinin varlığını sezme ya da bedenin dışına çıkması gibi algılar eşlik eder. Anadolu'da kuşaklardır "karabasan" adıyla anlatılan deneyimin bilimsel açıklaması, uyku evreleri arasındaki geçişte yatar. Uyku ile ruh sağlığı arasındaki ilişki, son yıllarda çok daha fazla konuşulur hale gelmiştir. Eskişehir psikolog görüşmelerinde de uyku kalitesi, kişinin duygu durumuyla birlikte ele alınan başlıklar arasına girmiştir. Yazının devamında uyku felcinin nasıl oluştuğunu, o esnada yaşanan algıları ve ne kadar yaygın olduğunu bulabilirsiniz. Karabasan Nedir? Uyku Felci Nasıl Oluşur?Karabasan, yani uyku felci, uykunun REM evresine özgü kas gevşemesinin bilinç uyandıktan sonra da kısa bir süre devam etmesiyle oluşur. Gece boyunca uyku, yaklaşık 90 dakikalık döngüler halinde ilerler ve her döngüde canlı rüyaların en sık görüldüğü REM (hızlı göz hareketleri) evresi yer alır. REM sırasında beyin oldukça aktif çalışırken beyin sapı, istemli kasları geçici olarak gevşeterek bedeni hareketsiz tutar. "Atoni" adı verilen söz konusu kas gevşemesi, kişinin rüyada yaptığı hareketleri gerçekte yapmasını engelleyen koruyucu bir mekanizmadır. Uyku felcinde ise bilinç geri dönmüş fakat atoni henüz sona ermemiştir. Deneyim genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer ve atoninin sona ermesiyle kendiliğinden biter. Karabasan, kâbustan da farklı bir deneyimdir. Kâbus, kişide korku uyandıran bir rüyadır ve kişi rüyanın içindedir. Uyku felcinde ise kişi uyanıktır ve çevresinin farkındadır fakat hareket edemez. Uyku felci, ortaya çıktığı ana göre iki şekilde adlandırılır:
Uyku Felcinde Hangi Algılar Yaşanır?Uyku felcine, hareketsizlikten daha ürkütücü gelen canlı algılar eşlik edebilir. Kanadalı psikolog J. Allan Cheyne ve arkadaşları, 1999 yılında Consciousness and Cognition dergisinde yayımladıkları araştırmada söz konusu algıları üç ana grupta toplamıştır:
Halk arasındaki "üstüne çöken" tarifi, ikinci gruptaki göğüs baskısı deneyimine karşılık gelir. Cheyne ve arkadaşlarının bulgularına göre ilk iki grup birbiriyle güçlü biçimde ilişkilidir; üçüncü grup ise diğer ikisiyle orta düzeyde bir ilişki göstermiştir. Uyku Felci Ne Kadar Yaygındır?Uyku felci, genel nüfusta yaklaşık her 13 kişiden birinin hayatı boyunca en az bir kez yaşadığı bir deneyimdir. Brian Sharpless ve Jacques Barber'ın 2011 yılında Sleep Medicine Reviews dergisinde yayımladığı sistematik inceleme, 35 araştırmayı ve 36 binden fazla katılımcıyı kapsamıştır. İncelemenin bulgularına göre uyku felcinin yaşam boyu görülme oranları şu şekildedir:
Öğrencilerdeki oranın genel nüfusa göre belirgin biçimde yüksek olması dikkat çekicidir. Öğrenci nüfusu yüksek şehirlerde gece geç saatlere uzayan ders çalışma alışkanlıkları ve değişken uyku saatleri oldukça yaygındır. Eskişehir psikolog değerlendirmelerinde de sınav dönemleri ve düzensiz uyku saatleri, dikkat çeken konular arasında öne çıkmaktadır. Uyku Felci Neden Olur?Uyku felcinin ortaya çıkmasıyla ilişkili başlıca etkenler arasında uyku kalitesi, stres, travmatik yaşantılar ve yatış pozisyonu yer alır. Denis ve arkadaşlarının 2018 yılında yayımladığı sistematik inceleme, 42 çalışmayı değerlendirerek uyku felciyle ilişkili değişkenleri ortaya koymuştur. İncelemede öne çıkan başlıklar şunlardır:
Uykusuz geçen gecelerin ardından beyin, kaçırdığı REM uykusunu telafi etmeye yönelebilir; "REM geri tepmesi" olarak bilinen süreçte REM evreleri daha yoğun yaşanır. Vardiyalı çalışma ya da sınav haftaları gibi dönemler de uyku döngüsünün dengesini etkileyebilir. Karabasanın Farklı Kültürlerdeki KarşılıklarıKarabasan, yalnızca Anadolu'ya özgü bir inanç değildir; uyku felci deneyimi dünyanın farklı köşelerinde farklı isimlerle anlatılmıştır. Japonya'da "kanashibari", Kanada'nın Newfoundland bölgesinde ise "Old Hag" (yaşlı cadı) ifadeleri, aynı gece deneyimini anlatır. Deneyimin sanattaki en bilinen yansımalarından biri, İsviçreli ressam Henry Fuseli'nin 1781 tarihli Kabus (The Nightmare) adlı tablosudur. Uyuyan bir kadının göğsüne oturmuş bir yaratığı betimleyen tablo, uyku felcinin klasik tasvirlerinden biri olarak anılmıştır. Farklı kültürlerde benzer anlatıların ortaya çıkması, deneyimin insan uykusunun ortak bir özelliğine dayandığını düşündürür. Karabasan yüzyıllardır korku hikâyelerinin konusu olmuştur ancak bilim, deneyimin arkasında beynin uyku ile uyanıklık arasındaki ince geçiş sürecinin bulunduğunu göstermiştir. Uyku sırasında yaşanan deneyimler ve gündelik hayata yansımaları, Eskişehir klinik psikolog görüşmelerinde de kişinin uyku alışkanlıkları ve stres düzeyiyle birlikte ele alınan konular arasındadır. Yasal Bilgilendirme: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Herhangi bir tanı, tedavi veya teşhis niteliği taşımaz. Kaynakça Cheyne, J. A., Rueffer, S. D. ve Newby-Clark, I. R. (1999). Hypnagogic and hypnopompic hallucinations during sleep paralysis: Neurological and cultural construction of the night-mare. Consciousness and Cognition, 8(3), 319–337. Cheyne, J. A. (2002). Situational factors affecting sleep paralysis and associated hallucinations: Position and timing effects. Journal of Sleep Research, 11(2), 169–177. Sharpless, B. A. ve Barber, J. P. (2011). Lifetime prevalence rates of sleep paralysis: A systematic review. Sleep Medicine Reviews. Denis, D., French, C. C. ve Gregory, A. M. (2018). A systematic review of variables associated with sleep paralysis. Sleep Medicine Reviews, 38, 141–157. |
| G nderen: haber 312 defa okundu |
| Eskişehir Mezar Yapımı Mezarcı Mermer,Granit,Mozaik Mezar ve Aile Duvarı Yapımı Sütlüce Mh. İstiklal Cd. No:142/A (Esentepe Mezarlığı) - Eskişehir |
| Ziyaret i: 16.051.616 - Hit: 16.715.139 |
| eskisehirburada.com yesidir |